Keputusan PAS untuk keluar Dewan ketika sidang khas Parlimen mengenai laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja Tabung Haji merupakan satu cubaan mengelak daripada berdepan dengan rekodnya sendiri.
Pada 28 Januari 2016, Setiausaha Agung PAS Takiyuddin Hassan berkata PAS “amat yakin dengan kemantapan sistem tadbir urus baik” yang diamalkan oleh Tabung Haji.
Selepas bertemu dengan menteri yang bertanggungjawab ketika itu, Jamil Khir Baharom, serta pengurusan tertinggi Tabung Haji, Takiyuddin mengisytiharkan bahawa PAS berpuas hati dengan penjelasan mereka dan prestasi kewangan Tabung Haji berada dalam keadaan baik.
Beliau malah berkata perkara yang lebih penting ialah jaminan bahawa hibah bagi tahun 2015 akan diumumkan dan dibayar dalam masa terdekat. Laporan RCI kini menunjukkan betapa silapnya penilaian PAS ketika itu.
Menurut perenggan 3.9.2 laporan RCI, Tabung Haji mempunyai aset sebanyak RM60.196 bilion dan liabiliti RM60.062 bilion pada tahun 2015. Lebihannya sebelum pembayaran hibah hanyalah RM134 juta.
Walaupun begitu, Tabung Haji mengagihkan hibah sebanyak RM3.220 bilion. Selepas pembayaran tersebut, Tabung Haji mengalami kekurangan sebanyak RM3.086 bilion.
Keadaan menjadi lebih buruk pada tahun 2016. Tabung Haji mempunyai aset RM64.321 bilion dan liabiliti RM65.581 bilion. Liabilitinya sudah melebihi aset sebanyak RM1.260 bilion sebelum sebarang hibah dibayar.
Namun, Tabung Haji tetap mengagihkan hibah sebanyak RM2.871 bilion, sekali gus meningkatkan kekurangan kepada RM4.131 bilion.
Angka-angka ini tidak rumit. Apabila liabiliti melebihi aset, kedudukan kewangan sesebuah institusi sudah terjejas. Di bawah seksyen 22 Akta Tabung Haji 1995, hibah hanya boleh diagihkan sekiranya nilai asetnya tidak kurang daripada jumlah liabilitinya.
Perenggan 3.9.16 mendapati bahawa kaedah pengagihan hibah dari tahun 2014 hingga 2017 tidak mematuhi kawalan statutori yang bertujuan memastikan bayaran dibuat daripada keuntungan sebenar dan bukannya wang pendeposit.
Perenggan 3.9.27 pula mendapati bahawa pihak pengurusan menggunakan amalan perakaunan kreatif bagi membolehkan hibah yang tinggi dibayar. Pihak pengurusan menggunakan anggaran Nilai Aset Yang Boleh Direalisasi dan bukannya nilai dalam penyata kewangan yang diaudit, selain menangguhkan pengiktirafan kerugian pelaburan.
Oleh itu, apabila PAS memuji tadbir urus dan prestasi kewangan Tabung Haji pada tahun 2016, kedudukan kewangan sebenar institusi itu sudah pun semakin merosot.
Takiyuddin juga berkata pada ketika itu bahawa teguran atau nasihat daripada Bank Negara tidak seharusnya menjejaskan keyakinan pendeposit. Ini menunjukkan PAS lebih mementingkan usaha mengekalkan keyakinan awam dan pembayaran hibah yang tinggi daripada menyiasat sama ada angka kewangan tersebut benar.
Hanya ada dua penjelasan yang munasabah. Pertama, PAS tidak memahami maklumat asas kewangan yang diberikan kepadanya. Jika PAS tidak dapat membezakan antara keuntungan sebenar dengan pengagihan yang melebihi kemampuan kewangan sebenar, maka kepimpinannya buta kewangan dan tidak kompeten.
Sebuah parti yang gagal memahami bahawa liabiliti melebihi aset ialah satu amaran serius tidak layak mengurus kewangan negara.
Kemungkinan kedua adalah lebih serius. PAS memahami bahaya kewangan tersebut tetapi tetap memilih untuk meyakinkan pendeposit bahawa kedudukan kewangan Tabung Haji adalah kukuh. Jika itu yang berlaku, PAS tidak jujur kepada rakyat dan turut membantu mengekalkan naratif awam yang mengelirukan.
Sama ada PAS tidak memahami akaun tersebut, ataupun PAS memahaminya tetapi gagal memberitahu perkara sebenar. Yang pertama menunjukkan ketidakcekapan. Yang kedua menunjukkan ketidakjujuran. PAS mesti menjelaskan yang mana satu.
Takiyuddin mempunyai peluang untuk menjawab persoalan ini semasa sidang khas Parlimen. Sebaliknya, beliau mengetuai Ahli-Ahli Parlimen PAS keluar Dewan selepas Yang di-Pertua Dewan Rakyat menolak permintaan mereka untuk menangguhkan sidang tersebut.
Alasan bahawa Perdana Menteri tidak hadir adalah lemah. Menteri Kewangan II, Menteri di Jabatan Perdana Menteri yang bertanggungjawab terhadap Hal Ehwal Agama serta anggota Jemaah Menteri lain berada di Dewan untuk menjawab soalan. Seramai 39 Ahli Parlimen kekal dan membahaskan laporan tersebut sehingga jam 9 malam.
PAS boleh menyoal menteri mengenai dapatan RCI, kerugian RM13 bilion, tujuh pelaburan yang mengalami kerugian keseluruhan, lima kertas siasatan serta pihak yang bertanggungjawab. Sebaliknya, PAS memilih untuk keluar Dewan.
Pemimpin PAS yang sama menerima penjelasan menteri pada tahun 2016, tetapi enggan kekal di Parlimen pada tahun 2026 untuk berdepan dengan bukti bahawa penjelasan tersebut ternyata salah.
PAS kini mesti menjawab empat soalan. Pertama, adakah PAS menarik balik kenyataannya pada tahun 2016 bahawa Tabung Haji mengamalkan tadbir urus yang baik dan mempunyai prestasi kewangan yang kukuh?
Kedua, adakah Takiyuddin akan memohon maaf kepada pendeposit Tabung Haji kerana memberikan jaminan yang bercanggah dengan kedudukan kewangan sebenar institusi itu?
Ketiga, apakah dokumen kewangan yang diteliti oleh PAS sebelum mengisytiharkan bahawa parti itu berpuas hati? Adakah PAS bertanya sama ada aset Tabung Haji melebihi liabilitinya sebelum hibah dibayar?
Keempat, mengapakah PAS memilih untuk keluar Dewan dan bukannya menggunakan Parlimen untuk menuntut jawapan mengenai kerugian serta kemungkinan berlakunya salah laku?
PAS tidak boleh menggunakan retorik agama sebagai pengganti kepada kecekapan kewangan dan kebertanggungjawaban.
Melindungi institusi Islam bukan bermaksud mempertahankan pihak pengurusan atau menyembunyikan berita buruk. Melindungi institusi Islam bermaksud mendedahkan salah laku, menjaga kepentingan pendeposit serta memastikan mereka yang bertanggungjawab disiasat dan didakwa.
PAS mahu rakyat Malaysia menyerahkan pentadbiran Kerajaan Persekutuan kepadanya. Namun, PAS gagal mengenal pasti kemerosotan kewangan Tabung Haji pada tahun 2016 dan keluar Dewan apabila kebenaran dibahaskan pada tahun 2026.
Rekod itu menunjukkan sama ada ketidakcekapan kewangan yang serius atau ketidakjujuran politik yang disengajakan. Kedua-duanya tidak boleh diterima daripada sebuah parti yang mendakwa dirinya layak mentadbir Malaysia.