Bernard Madoff menjalankan skim Ponzi dengan mencipta urus niaga palsu dan keuntungan rekaan. Beliau menggunakan wang pelabur baharu untuk membayar pelabur terdahulu. Pembayaran tersebut meyakinkan para pelabur bahawa keuntungan yang ditunjukkan dalam penyata mereka benar-benar wujud.
Khalid Ahmad, bekas Presiden Jawatankuasa Penasihat ACCA Malaysia, menyifatkan amalan kewangan yang terbongkar di Lembaga Tabung Haji sebagai suatu “massive and diabolical Ponzi scheme” atau “skim Ponzi besar-besaran dan keji”.
Itu merupakan pandangan profesional beliau. Suruhanjaya Siasatan Diraja tidak mengklasifikasikan Tabung Haji sebagai skim Ponzi dari segi undang-undang. Namun, dapatan RCI menunjukkan mengapa perbandingan serius tersebut dibuat.
Persamaan pertama ialah keuntungan di atas kertas yang tidak menggambarkan kedudukan kewangan sebenar.
Perenggan 3.13.11 mendapati bahawa sekiranya Piawaian Pelaporan Kewangan Malaysia dilaksanakan sepenuhnya pada tahun 2017, Tabung Haji sepatutnya melaporkan kerugian bersih RM1.4 bilion. Sebaliknya, Tabung Haji merekodkan keuntungan RM3.4 bilion. Perbezaannya ialah RM4.8 bilion.
Pendeposit diberitahu bahawa Tabung Haji memperoleh keuntungan berbilion ringgit, sedangkan analisis RCI menunjukkan bahawa institusi tersebut sebenarnya mengalami kerugian besar.
Persamaan kedua ialah pembayaran pulangan tinggi walaupun kedudukan kewangan semakin merosot.
Tabung Haji mengagihkan hibah sebanyak RM12.652 bilion antara tahun 2014 hingga 2017. Menjelang tahun 2016 dan 2017, liabiliti Tabung Haji sudah melebihi asetnya sebelum hibah dibayar.
Perenggan 3.9.16 mendapati bahawa kaedah pembayaran hibah tidak mematuhi kawalan statutori yang bertujuan memastikan pengagihan dibuat daripada keuntungan sebenar dan bukannya wang pendeposit.
Sekiranya keuntungan sebenar tidak mencukupi untuk menyokong pengagihan tersebut, mereka yang bertanggungjawab mesti menjelaskan sumber pembayaran itu dan mengapa ia tetap diluluskan.
Persamaan ketiga ialah manipulasi pengiktirafan kerugian. Perenggan 3.9.8 merekodkan bahawa ambang rosot nilai pelaburan diubah daripada 70 peratus kepada 85 peratus dan kemudian kepada 90 peratus dalam tempoh satu hari.
Bekas Ketua Pegawai Kewangan memberitahu RCI bahawa dasar tersebut diubah bagi membolehkan pengagihan keuntungan memenuhi jangkaan pendeposit, bukannya untuk menunjukkan nilai saksama pelaburan.
Ini bukan pelarasan teknikal kecil. Kaedah mengukur kerugian telah diubah untuk menghasilkan keputusan yang dikehendaki oleh pihak pengurusan.
RCI juga mendapati bahawa tekanan politik memainkan peranan secara langsung. Perenggan 3.17.13 menyatakan bahawa tekanan politik dalam menghadapi pilihan raya telah mendorong keputusan yang menjadi punca utama krisis kewangan Tabung Haji pada tahun 2017.
Tiada sesiapa boleh mendakwa bahawa mempersoalkan tanggungjawab politik bermaksud mempolitikkan Tabung Haji. Politik sudah pun memasuki Tabung Haji apabila pertimbangan pilihan raya mempengaruhi keputusan kewangannya.
Bank Negara berkali-kali memberikan amaran kepada pengerusi dan menteri yang bertanggungjawab antara tahun 2014 hingga 2017 mengenai kecairan, rizab dan pendeposit besar. Perkara itu akhirnya dibawa kepada pengetahuan Perdana Menteri ketika itu, Najib Razak.
Laporan Roland Berger turut memberi amaran bahawa model Tabung Haji berisiko dan tidak mampan. Namun, RCI mendapati tiada rekod menunjukkan laporan tersebut dibentangkan kepada Lembaga sebelum keputusan hibah 2017 dibuat.
Bekas pengerusi, anggota Lembaga, pihak pengurusan dan menteri yang bertanggungjawab mesti menjelaskan apa yang mereka ketahui dan tindakan yang telah diambil.
Jika mereka tidak diberikan maklumat yang betul, mereka mesti menjelaskan mengapa mereka gagal menuntut maklumat lengkap. Jika mereka mengetahui kedudukan sebenar, mereka mesti menjelaskan mengapa pengagihan hibah tetap diteruskan.
RCI turut mengesyorkan audit forensik terhadap 14 pelaburan bermasalah. Ini termasuk RM257 juta yang dilaburkan dalam Deru Semangat tetapi merosot kepada sekitar RM32 juta, RM364.31 juta dalam Trurich yang dirosot nilai sepenuhnya dan kerugian belum direalisasi melebihi RM1 bilion melibatkan FGV.
Masalah kewangan itu kemudiannya dipindahkan kepada Urusharta Jamaah. Aset yang mempunyai nilai pasaran RM9.7 bilion dipindahkan pada nilai RM19.9 bilion. Langkah tersebut menstabilkan akaun Tabung Haji tetapi memindahkan beban kepada sebuah syarikat milik kerajaan dan akhirnya kepada rakyat.
Proses pemulihan masih belum selesai. Apabila sukuk UJSB bernilai RM12.5 bilion matang pada Mei 2026, hanya RM965 juta diselesaikan melalui aset. Baki RM11.5125 bilion digantikan dengan sukuk baharu yang akan matang pada tahun 2036.
Sukuk baharu itu memberikan pendapatan tunai tahunan. Namun, lebih 92 peratus daripada jumlah prinsipal telah ditangguhkan selama sepuluh tahun lagi.
Kerajaan mesti segera menerbitkan status audit forensik, siasatan polis dan SPRM serta pelaksanaan kesemua 25 syor RCI. Kerajaan juga mesti menjelaskan peruntukan kepada UJSB dan membentangkan rancangan pembayaran balik yang jelas bagi sukuk yang akan matang pada tahun 2029 dan 2036.
Ahli politik aktif mesti dilarang daripada menjadi anggota Lembaga Tabung Haji. Pengagihan hibah pada masa hadapan mesti berdasarkan penyata kewangan yang telah diaudit dan keuntungan sebenar.
Persoalan utama bukan sama ada Tabung Haji memenuhi definisi undang-undang sebuah skim Ponzi.
Persoalan utamanya ialah RCI telah menemukan keuntungan di atas kertas, penangguhan pengiktirafan kerugian, pengagihan yang tidak disokong oleh kekuatan kewangan sebenar serta tekanan politik untuk mengekalkan keyakinan orang ramai.
Mereka yang bertanggungjawab mesti dikenal pasti, disiasat dan didakwa sekiranya berlaku pelanggaran undang-undang.